Jaarcongres
De Moderne Tijd, 19 maart 2027
Locatie: Ateliergebouw Rijksmuseum,
Hobbemastraat 22
De natuur werd door de mens lange tijd als een bedreiging gezien. In negentiende
eeuw bracht de toenemende kennis over de natuur echter een kentering teweeg;
planten werden op grote schaal vast onderdeel van het huiselijk interieur.
Mensen kweekten ze op balkons en terrassen, in serres en in tuinen. Daarmee
probeerden ze de natuur naar hun hand te zetten: containers als terraria en
rijkelijk versierde jardinières werden populair. Vanaf het midden van de eeuw
groeide het aantal onbekende soorten dat via handel en botanische netwerken in
Europa kwam exponentieel. De populariteit van tuinieren en de opkomst van
volkstuinen speelde hierbij een belangrijke rol.
Er ontstond een ware
plantengekte die resulteerde in een overvloed aan groen in de huizen van de
stedelijke bourgeoisie. In het begin van de negentiende eeuw groeide de
belangstelling voor inheemse soorten zoals varens, maar in de loop van de eeuw
werden, door de veelvuldige contacten met Azië, orchideeën, palmbomen en
camelia’s achtereenvolgens populair. Tegelijkertijd ontstond er door de
verzorging van planten behoefte aan accessoires, variërend van plantenpotten en
bloembollenvazen tot sokkels en plantenkasten. Rond 1800 zorgden onderzoek en
wetenschap voor nieuwe inzichten in de natuur en de verzorging ervan.
(Exotische) planten raakten populair en financieel bereikbaar voor een
snelgroeiend publiek van natuurliefhebbers dankzij de toenemende welvaart in de
loop van de negentiende eeuw. Daarmee kan de kamerplant worden gezien als een
embleem van het moderne leven. De behoefte om te verzorgen uitte zich ook in de
ontwikkeling van nieuwe ruimtes aan het huis zoals de serre en de wintertuin.
Deze glas-ijzerconstructies leenden zich bij uitstek voor intieme bijeenkomsten
van familieleden en vrienden, maar werden in de literatuur vaak getuige van
ongeoorloofde ontmoetingen tussen de palmen.
Hoewel Agnes Block en Josephine de
Beauharnais al actief waren in de zeventiende en achttiende eeuw, bleef de
botanie aanvankelijk vooral een mannenwereld. Het volgende tijdperk maakte
echter de weg vrij voor vrouwen om experts te worden. Bovendien werden
kamerplanten door de bourgeoisie gebruikt om de armen op te voeden. De
verzorging van planten werd gezien als een leerzaam en gezond tijdverdrijf.
Ondertussen waren (nuttige en voedzame) planten altijd al onderdeel van het
huishouden in de lagere klassen.
Het jaarlijkse congres van De Moderne tijd
onderzoekt welke rol de gecultiveerde natuur in het leven van mensen speelde in
de lange negentiende eeuw en hoe planten de natuurlijke en vanzelfsprekende
vensterbankversiering werden die ze vandaag de dag zijn in Nederland en België,
inclusief de koloniën in oost en west in de periode 1780-1940. Hoe kregen
planten vorm en betekenis in kunst, cultuur, literatuur, wetenschap en politiek?
Mogelijke subthema’s
(De representatie van) planten in kunst, literatuur,
muziek, theater en film
Architectuurontwikkelingen in oranjerieën, kassen,
serres en (winter)tuinen
Plantententoontstellingen
Handel, productie en
consumptie van onbekende plantensoorten in en buiten Europa
Doe het
zelf-handboeken en tijdschriften
Erotiek in de serre
Planten vanuit
genderperspectief
De sociaal-maatschappelijke en educatieve betekenis van
planten (bijv. Floraliaverenigingen)
Planten nationaliteit en de kolonieën …
Voorstellen over deze en andere binnen het congresthema passende onderwerpen
zijn welkom.
Belangstellenden roepen we op een voorstel van max. 300 woorden en een
(beknopte) biografische beschrijving van uzelf in te dienen voor 25 september
2026. Zo snel mogelijk daarna wordt uitsluitsel gegeven over de selectie.
Abstracts kunnen worden gezonden aan Gijs Altena (g.w.m.altena@rug.nl).
Dit congres wordt mede georganiseerd in het kader van de tentoonstelling
Plantenkoorts. De natuur in huis 1800-1900 in het Rijksmuseum Amsterdam/ Musée
d’Orsay najaar 2028-voorjaar 2029
Fernand Khnopff, Hortensia 1884, Metropolitan Museum of Art, New York
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/679686
_Pagina_2.jpg)
